Wielkanoc

 

Dziś Wielkanoc, Zmartwychwstanie Chrystusa, najważniejsze święto chrześcijańskie. Z tej okazji życzę wszystkim czytelnikom bloga prawdziwej radości, płynącej z tego wydarzenia, miłości, która jest w życiu najważniejsza i aby te Święta minęły Wam w pogodnej atmosferze, w otoczeniu tych, których najbardziej kochacie.

Z Wielkanocą nieodmiennie kojarzy mi się jeden z wiersz zawartych we Władcy Pierścieni Tolkiena. Chociaż odnosi się bezpośrednio do zwycięstwa nad Sauronem z powieści, a król wymieniony w wierszu to Aragorn, czytając utwór można również skojarzyć go z wydarzeniami Wielkiejnocy. Przynajmniej mi nasuwa się takie skojarzenie, ale chyba nie tylko, bo pamiętam, że czytałam ten wiersz również na stronie Elendilionu właśnie w kontekście Wielkanocy. Abstrahując od tematyki Władcy i miejsca w tej opowieści, jaką zajmuje ten wiersz, ogólnie rzecz biorąc opisuje on zwycięstwo dobra nad złem, bitwę, w której zło zostało ostatecznie pokonane. Najlepiej będzie chyba zacytować fragment owego utworu:

Sing now, ye people of the Tower of Anor,

for the Realm of Sauron is ended for ever,

and the Black Tower is thrown down.

Sing and rejoice, ye people of the Tower of Guard,

for your watch hath not been in vain,

and the Black Gate is broken,

and your king hath passed through,

and he is victorious.

Cytat za: Tolkien, JRR. 2003. The Lord of the Rings. London: Harper Collins Publishers

Tolkien, jak wiadomo z wielu jego biografii, był wierzącym katolikiem i trudno się dziwić, że wyznawana religia znalazła odbicie również w jego twórczości. W opisywanym wcześniej na blogu zbiorze esejów Drzewo i liść oraz Mythopoeia, a dokładnie w wykładzie O baśniach, Tolkien nawiązuje bezpośrednio do Wielkanocy i Zmartwychwstania, wyjaśniając, czym jest eukatastrophe, którą powinna zawierać każda dobra opowieść. Jako przykład takiej właśnie opowieści, pięknej i jednocześnie, w odróżnieniu od innych, prawdziwej, podaje Ewangelię. Oto, co Tolkien napisał na temat Zmartwychwstania:

Pragnienia i aspiracje twórcze wypełniły się jako Stworzenie; narodziny Chrystusa to eukatastrophe historii człowieka; Zmartwychwstanie zaś – eukatastrophe historii Wcielenia. Opowieść zaczyna się i kończy radością.

Cytat za: Tolkien, JRR. 1994. Drzewo i liść oraz Mythopoeia. tł: Kokot, J. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

Takiej właśnie radości z chrześcijańskiej eukatastrophe Wam wszystkim życzę

O baśniach

 

W tym roku postanowiłam przeczytać wszystkie dzieła Tolkiena z lokalnej biblioteki, których jeszcze nie znam. Korzystając z ferii, sięgnęłam po niewielką, lecz wartościową książeczkę pt. Drzewo i liść. Zbiór, złożony z trzech utworów: eseju, opowiadania i poematu, otwiera artykuł-wykład Tolkiena O baśniach (On fairy-stories). 

Na temat tego niezwykłego, na tle dorobku literackiego Tolkiena, dzieła powstało zapewne wiele wartościowych opracowań. Polecam zapoznać się z wykładami Coreya Olsena, znanego w świecie internetowym jako Tolkien Professor. Olsen określa ten właśnie artykuł jako  tekst najbardziej zbliżony do artystycznego, literackiego programu,  jaki Tolkien kiedykolwiek napisał. Z tego właśnie eseju pochodzi znane tolkienistom pojęcie eucatastrophe, niespodziewanego, szczęśliwego zakończenia beznadziejnej sytuacji, które daje niezwykłą, niemal nadprzyrodzoną Radość, odpowiedź na najgłębsze pragnienia człowieka.

Esej mógłby również nazywać się Obrona baśni (The Defence of fairy-stories), bo Tolkien odpiera zarzuty, jakie baśniom – i literaturze fantasy – stawiają tzw. poważni krytycy. Pisarz walczy z niesłuszną i nieuzasadnioną deprecjacją baśni i wykazuje błędy, jakie popełniono, zsyłając ten rodzaj literatury do dziecięcych pokoi. Tolkien stopniuje swoją argumentację, największe działa – wspomnianą już eucatastrophe – zachowując na sam koniec eseju. Artykuł wyjaśnia poglądy Profesora na temat literatury, ale również pomaga zrozumieć jego proces twórczy podczas pisania Władcy, oraz cel, jaki mu przyświecał. Dlatego też każdy miłośnik Tolkiena powinien koniecznie przeczytać O baśniach. Oprócz rozważań na temat fantazji w dzieło wplecione są uwagi Tolkiena o współczesnym mu społeczeństwie – wiele z nich jest nadal aktualnych i trafnych. W oczy rzuca się też wyjątkowa skromność Tolkiena – ten wykształcony profesor w wielu miejscach podkreśla swoją “niewiedzę” na ten czy ów temat; postawa szczególnie godna naśladowania obecnie, gdy wielu ludzi mieni się autorytetami i znawcami “od wszystkiego.” W swoim wykładzie Tolkien nawiązuje również do innych twórców, najczęściej powtarzają się nazwiska George’a MacDonalda i Chestertona – na pewno obaj znajdą się na mojej liście lektur

Najtrudniej jest mi pisać o książkach, które wywarły na mnie wielkie wrażenie i zachwyciły. Tak jest również w przypadku tego utworu Tolkiena. Podczas lektury zaznaczyłam wiele pięknych cytatów, ale na zakończenie przedstawię ten pochodzący z początku książki:

Nie sposób bowiem pochwycić Królestwa Czarów w sieć słów; jedną z jego właściwości jest to, że nie da się go opisać, choć na pewno można go doświadczyć.

Cytat za:Tolkien, JRR. 1994. Drzewo i liść oraz Mythopoeia. tł: Kokot, J. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

To jest właśnie uczucie, które towarzyszy mi podczas lektury książek Profesora. Można więc powiedzieć, że Tolkien osiągnął sukces, bo udało mu się świetnie zrealizować własny program literacki A ponieważ brakuje mi słów, drogi Czytelniku, najlepiej zrobisz, jeśli zamiast czytać tego bloga, weźmiesz się do lektury O baśniach, do czego serdecznie zachęcam.

Do poczytania!